Từ xúc xích mít, sữa gạo prebiotic đến công nghệ biến rơm rạ, bã mía thành vật liệu sinh học, nhiều giải pháp mới mở hướng nâng giá trị cho nông sản Việt bằng chế biến sâu và kinh tế tuần hoàn.
Ngày 8/5, Trung tâm Thông tin, Thống kê và Ứng dụng tiến bộ khoa học công nghệ (KHCN) TP.HCM (thuộc Sở KH&CN TP.HCM) phối hợp với Trường Đại học (ĐH) Công Thương TP.HCM tổ chức sự kiện trình diễn - kết nối công nghệ với chủ đề “Công nghệ chế biến sâu nông sản: Tăng giá trị - Mở rộng thị trường theo hướng kinh tế tuần hoàn”.
Chương trình diễn ra trong bối cảnh ngành nông nghiệp đứng trước áp lực phải nâng cao giá trị gia tăng, giảm phụ thuộc xuất khẩu thô và thích ứng với xu hướng phát triển xanh, bền vững. Không đơn thuần là nơi giới thiệu thiết bị hay sản phẩm công nghệ, sự kiện đặt ra bài toán lớn hơn: làm sao để nông sản Việt giữ lại được nhiều giá trị hơn ngay trong nước thông qua chế biến, bảo quản và phát triển sản phẩm mới.
Chế biến sâu để nâng sức cạnh tranh cho nông sản Việt
Phát biểu tại buổi trình diễn, ông Vương Đình Thành, Quyền Giám đốc Trung tâm Thông tin, Thống kê và Ứng dụng tiến bộ KHCN TP.HCM cho rằng, công nghệ chế biến sâu đang trở thành mắt xích quan trọng để nâng sức cạnh tranh cho nông sản Việt Nam trong bối cảnh thị trường ngày càng đòi hỏi cao về chất lượng, truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn bền vững.
Theo ông, chế biến sâu không chỉ giúp tăng giá trị sản phẩm, mà còn giảm thất thoát sau thu hoạch, tối ưu nguồn nguyên liệu và mở rộng cơ hội tham gia vào các chuỗi cung ứng giá trị cao hơn.
“Chúng tôi mong muốn hoạt động kết nối công nghệ không chỉ dừng ở giới thiệu giải pháp, mà có thể tạo thêm cơ hội để doanh nghiệp tiếp cận, đánh giá và từng bước đưa công nghệ vào thực tiễn sản xuất”, ông Vương Đình Thành chia sẻ.
Chia sẻ từ chuyên gia về các công nghệ chế biến. (Ảnh: KA)
Ở góc độ đào tạo và nghiên cứu, TS. Thái Doãn Thanh, Phó Hiệu trưởng Trường ĐH Công Thương TP.HCM nhận định, Việt Nam có lợi thế lớn về nông nghiệp, nhưng muốn tăng sức cạnh tranh thì cần đầu tư mạnh hơn cho công nghệ chế biến và phát triển sản phẩm giá trị gia tăng.
TS. Thái Doãn Thanh cũng cho biết Nhà trường đang đẩy mạnh nghiên cứu theo hướng gắn với doanh nghiệp (DN), thị trường và mô hình kinh tế tuần hoàn, nhằm tạo thêm cơ hội chuyển giao công nghệ, thương mại hóa kết quả nghiên cứu.
Dư địa lớn từ bài toán chế biến và giảm thất thoát sau thu hoạch
TS. Tiền Tiến Nam, Giám đốc Trung tâm Thí nghiệm thực hành, Trường ĐH Công Thương TP.HCM cho biết, năm 2025 kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam đạt khoảng 70,09 tỷ USD, riêng nông sản hơn 37 tỷ USD. Tuy nhiên, tỷ lệ chế biến sâu hiện chỉ khoảng 23%, đồng nghĩa phần lớn nông sản vẫn xuất khẩu dưới dạng thô hoặc sơ chế, khiến giá trị gia tăng còn thấp.
Đáng chú ý, thất thoát sau thu hoạch mỗi năm của ngành nông nghiệp ước khoảng 3,5 - 4,1 tỷ USD. Riêng nhóm rau quả có thể thất thoát tới 20 - 40% trước khi đến tay người tiêu dùng hoặc nhà máy chế biến. Theo TS. Tiền Tiến Nam, đây chính là dư địa lớn cho công nghệ bảo quản và chế biến sâu phát triển.
Giới thiệu các sản phẩm được chế biến từ phụ phẩm. (Ảnh: KA)
Đa dạng giải pháp chế biến sâu
Nhiều giải pháp công nghệ thực tiễn đã được giới thiệu tại sự kiện, cụ thể như ThS. Nguyễn Hoàng Anh, Giảng viên khoa Công nghệ thực phẩm, Trường ĐH Công Thương TP.HCM, giới thiệu các mô hình sản xuất sữa hạt thực vật, lên men trái cây, chế biến tổ yến, nước chấm chay từ dứa và nấm. Đặc biệt, nhóm nghiên cứu của trường đã phát triển các sản phẩm từ gạo giàu tinh bột kháng như cơm ăn liền prebiotic, sữa gạo prebiotic và bánh gạo synbiotic, hướng tới xu hướng thực phẩm hỗ trợ sức khỏe và dinh dưỡng hiện đại.
ThS. Đào Thanh Khê, Giám đốc Công ty TNHH Thiết bị thực phẩm Pháp Việt cho thấy tiềm năng rất lớn của việc tận dụng phụ phẩm nông nghiệp theo mô hình kinh tế tuần hoàn. Nhiều phế phẩm chứa tinh bột có thể sản xuất cồn, giấm, hạt thanh long có thể chế biến thành nước uống, mứt; gấc được tinh luyện thành dầu giá trị cao.
Các giải pháp này xem phụ phẩm nông nghiệp không còn là chất thải bỏ đi, mà trở thành nguồn nguyên liệu có thể tiếp tục khai thác để tạo ra các sản phẩm có giá trị kinh tế cao hơn. Đây cũng là hướng tiếp cận cốt lõi của mô hình kinh tế tuần hoàn trong nông nghiệp, nhằm kéo dài chuỗi giá trị nông sản, giảm phát sinh chất thải và tối ưu hiệu quả sử dụng tài nguyên.
Thiết bị sử dụng cho chế biến thực phẩm. (Ảnh: KA)
Một điểm nhấn khác là mô hình sản xuất bột mít non, xúc xích mít và chả lụa mít do ông Trần Hoàng Minh, Công ty TNHH Giải pháp Công nghệ Sau thu hoạch giới thiệu. Giải pháp này giúp tận dụng lượng lớn trái mít non bị loại bỏ trong quá trình canh tác, để tạo ra nguồn thực phẩm giàu đạm thực vật có giá trị thương mại.
Bên cạnh phần trình diễn công nghệ, khách tham dự còn được trực tiếp trải nghiệm nhiều sản phẩm chế biến sâu như cơm ăn liền prebiotic, sữa gạo, bột mít non, pa tê mít, yến sào,… Đồng thời, trao đổi trực tiếp với chuyên gia về giải pháp phù hợp cho hợp tác xã, doanh nghiệp nhỏ và vừa, từ bài toán chi phí đầu tư, bảo quản sau thu hoạch đến tiêu chuẩn xuất khẩu.
Thông qua chuỗi hoạt động kết nối công nghệ, Sở KH&CN TP.HCM đang từng bước đưa các kết quả nghiên cứu đến gần hơn với nhu cầu thực tiễn của thị trường. Không chỉ là nơi giới thiệu công nghệ, sự kiện còn trở thành không gian để doanh nghiệp nhìn thấy khả năng ứng dụng, kết nối chuyên gia và tìm lời giải cho bài toán nâng giá trị nông sản Việt Nam trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt./.